محمد حسين بن مهدى فراهانى
212
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
مرخصى حجاج را از راه جبل كرده ، و تعهدات چند نموده بود ، كه من بعد من - جميع الجهات مواظب حال حجاج بوده و هيچ نوعى تعدى و بىاحترامى نسبت به آنها نخواهد شد . و حملهدارهاى جبلى هم براى مرخصى حجاج از راه جبل ، قريب به هفت صد ليره كه دو هزار و صد تومان ايران باشد مىدانند . مع هذا چون قدغن بود ، اجازهء رفتن از راه جبل داده نشد سهل است هركس از ايرانيها به دزدى هم با حملهدارهاى جبلى رفتند آنها را با كمال خفت از بين راه گرفته و مراجعت به مكه داده و جريمه و حبس نمودند ، و مبالغى در سر اين كار مداخل قونسول ايران شد . و به واسطهء قدغن اين دو ساله چون خيلى سلب جلب منفعت امير جبل شده ، حالا ممكن است آسودگى حجاج را از اين راه فراهم آورد و همه قسم تعهدات در آسايش حجاج خواهند نمود و پس از آن بهترين راهها خواهد بود . و اين قافلهء جبل نيز از بيست و چهارم الى بيست و هشتم از مكه بيرون خواهند رفت . قافلهء طياره و يكى قافلهء طياره است . قافلهء طياره آنست كه يك نفر از رؤساى ايلات حجاز به دستيارى جمالهاى عرب ، حجاجى را حمل مىنمايند كه به مدينهء طيبه بروند و از آنجا به ينبع يا به جده . و اين رؤساى اعراب براى سلامت رسيدن حجاج به اطلاع قونسول در حضور شريف مكه تعهدات مىكنند ، و دو نفر را رهينه و گروگان مىدهند كه اگر حجاج به سلامت رسيدند شريف اين اشخاص رهينه را مرخص نمايد و الا حبس و تنبيه مىكند . و اينك بيشتر حجاج هر ولايت با اين قافله حركت مىنمايد . اين قافله را در باب حركت بنائى نيست ، از بيستم شهر ذيحجه الى آخر ماه دسته بهدسته از مكه حركت كرده روانهء مدينه مىشوند . نظم و ترتيبى در هيچ چيز اين قافله نيست . دزد داخلى و خارجى آن بسيار است . بيشتر جمالها دزدند و حرامى . در بين راه اگر چيزى مفقود شود به عهدهء جمال است ، در منزل اگر مفقود شود با جمال نيست ، بدين واسطه در بين راه كمتر مال مردم مفقود مىشود . بعد از آنكه شخص [ به ] منزل رسيد اگر اندكى غفلت كند فورا مالش را سرقت مىكنند . و اگر در شب صد هزار تومان مال حجاج را ببرند يا پنجاه نفر از حجاج را بكشند يا از سارقين كشته شوند هيچ دادرس و مؤاخذهاى نيست . و اغلب حجاج از اول شب تا صبح بايد بيدار باشند و آلات حرب در دست داشته و دورشو دورشو